Ինչպես հայտնի է դարձել, Լեռնային Ղարաբաղի նախկին պետական նախարար Ռուբեն Վարդանյանը առաջադրվել է 2026 թվականի Վացլավ Հավելի անվան մարդու իրավունքների համար տրվող մրցանակի։ Այս հայտնի լուրը լայն արձագանք է գտել միջազգային հանրության շրջանում, հատկապես Ռուբեն Վարդանյանի և Բաքվում պահվող մյուս հայ ռազմագերիների ճակատագիրը հաշվի առնելիս։
Իրավիճակը, որը հիմնված է Բաքվում տեղի ունեցած դատական գործընթացների վրա, դարձել է միջազգային քննադատության թիրախ։ Իրավապաշտպան կազմակերպություններ, ինչպիսին է Amnesty International-ը, դատական գործընթացները որակել են որպես ոչ թափանցիկ և շինծու։ Եվրոպական խորհրդարանը նույնպես հատուկ բանաձևում է հայտարարել հայ ռազմագերիների անօրինական ձերբակալման դեմ իր դիրքորոշումը և վերահաստատել իր աջակցությունը Լեռնային Ղարաբաղում հայերի իրավունքներին։
Ռուբեն Վարդանյանի առաջադրումը կապվում է նրա երկարամյա մարդասիրական գործունեության հետ, որը կատարվում է «Ավրորա» նախաձեռնության շրջանակում։ Նա աջակցում է պատերազմի և բռնության սպառնալիքի տակ գտնվող մարդկանց օգնող մարդասիրական աշխատողներին։ Նրա Լեռնային Ղարաբաղ տեղափոխվելու որոշումը, որը կայացվել է իրավիճակի վատթարացման պայմաններում, նույնպես համարվում է նրա մարդասիրական կոչումը և երկխոսության փորձը։
Իրավապաշտպանների կարծիքով՝ մրցանակի շնորհումը ոչ միայն արժանի գնահատական կլինի Ռուբեն Վարդանյանի գործունեությանը, այլև կարևոր խթան՝ նրա և Բաքվում պահվող մյուս հայ բանտարկյալների ազատ արձակման համար։
Հիշեցնենք, որ Ադրբեջանի իշխանությունները մինչ օրս հստակ տվյալ չեն հրապարակել ադրբեջանական բանտերում պահվող հայ ռազմագերիների և պատանդների թիվը։ Ըստ փորձագետների գնահատականների՝ նրանց թիվը հասնում է մի քանի հարյուրի։ Այսօր Ադրբեջանը հաստատում է իր մոտ 19 հայերի առկայությունը։
Ադրբեջանական գերության մեջ պահվող անձանց թվում են նաև Արցախի ռազմաքաղաքական ղեկավարության նախկին և գործող 8 ներկայացուցիչներ՝ Արցախի նախկին նախագահներ Արկադի Ղուկասյանը, Բակո Սահակյանը, Արայիկ Հարությունյանը, արտաքին գործերի նախկին նախարար Դավիթ Բաբայանը, խորհրդարանի խոսնակ Դավիթ Իշխանյանը, Արցախի Պաշտպանության բանակի նախկին հրամանատար, գեներալ Լևոն Մնացականյանը, գեներալ Դավիթ Մանուկյանը և նախկին պետնախարար Ռուբեն Վարդանյանը։
Բաքվի դատարանը ռազմագերիներին մեղադրել է ահաբեկչություն և պատերազմական հանցեր կատարելու մեջ։ Արայիկ Հարությունյանին, Դավիթ Բաբայանին, Դավիթ Իշխանյանին, Դավիթ Մանուկյանին և Լևոն Մնացականյանին դատապարտել են ցմահ ազատազրկման, իսկ Բակո Սահակյանին և Արկադի Ղուկասյանին՝ 20 տարվա ազատազրկման։ Մնացած արցախցիներին դատապարտել են մինչև 15 տարվա ազատազրկման։
